3. 6. Sytuacja na Bliskim Wschodzie po II wojnie światowej

1. Geneza konfliktu na Bliskim Wschodzie

a. Palestyna od stuleci była zamieszkała przez Arabów

b. pod koniec XIX w. powstała idea syjonizmu, głosząca potrzebę utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie

c. w 1917 r. państwa ententy wydały tzw. deklarację Balfoura, dającą Żydom nadzieję na utworzenie państwa

d. po I wojnie światowej do Palestyny zaczęli napływać Żydzi z Europy i Ameryki

2. Powstanie państwa Izrael

a. w 1947 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ podjęło decyzję o podziale Palestyny między Arabów i Żydów

b. w 1948 r. Żydzi proklamowali utworzenie państwa Izrael

– pierwszym premierem i budowniczym państwa był Dawid Ben Gurion

– stolicą państwa Izrael został Tel Awiw

– państwo żydowskie korzystało z pomocy żydowskiej diaspory

– ważnym elementem gospodarki Izraela były rolnicze spółdzielnie – tzw. kibuce

3. Wojna o niepodległość Izraela

a. sprzeciw arabski doprowadził do wybuchu tzw. wojny o niepodległość Izraela, która trwała od 1948 do 1949 r.

b. wojna o niepodległość zakończyła się zwycięstwem Izraela, w wyniku czego

– Izrael powiększył swoje terytorium

– Arabowie zmuszeni do opuszczenia terenów zajętych przez Izrael zamieszkali w tzw. obozach dla uchodźców

4. Kryzys sueski - 1956 r.

a. geneza kryzysu sueskiego

– w 1954 r. władzę w Egipcie objął Gamal Abdel Naser

– Naser związał się z ZSRS i wspierał opór Palestyńczyków przeciw Izraelowi

– w 1956 r. ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego

b. nacjonalizacja Kanału Sueskiego wywołała w 1956 r. interwencję zbrojną Wielkiej Brytanii i Francji

– wojska brytyjsko-francuskie bez trudu pokonały armię egipską

– atak na Egipt wywołał jednak reakcję Stanów Zjednoczonych i ZSRS, która zmusiła Anglików i Francuzów do wycofania się z Egiptu

5. Eskalacja konfliktu bliskowschodniego

a. konflikt izraelsko-palestyński ulegał umiędzynarodowieniu

– Izrael był popierany przez Stany Zjednoczone i państwa zachodnie

– państwa arabskie były wspierane przez ZSRS i cały blok wschodni

b. wojna sześciodniowa – 1967 r.

– 5 VI 1967 r. wojska izraelskie przeprowadziły uderzenie uprzedzające na Egipt, Syrię i Jordanię

– w wyniku sześciodniowych działań wojska izraelskie zajęły wzgórza Golan, Zachodni Brzeg  oraz Synaj

c. wojna Jom Kippur

– atak wojska egipskich i syryjskich na Izrael – 6 X 1973 r. (święto Jom Kippur – Dzień Pojednania)

– mimo zaskoczenia po kilku dniach wojska izraelskie opanowały sytuację

6. Sytuacja na Bliskim Wschodzie na przełomie XX i XXI w.

a. zakończenie konfliktu izraelsko-egipskiego

– w 1978 r. został zawarty układ w Camp David

– w 1979 r.  później podpisano pokój egipsko-izraelski, na mocy którego Egipt odzyskał półwysep Synaj

– prezydent Egiptu Anwar as-Sadat i premier Izraela Menachem Begin otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla

– wkrótce jednak Anwar as-Sadat został zabity przez islamskich terrorystów

b. w 1964 r. Palestyńczycy utworzyli Organizację Wyzwolenia Palestyny (OWP)

– przywódcą został Jasir Arafat

OWP prowadziła działalność terrorystyczną (m.in. atak na sportowców izraelskich w czasie olimpiady w Monachium w 1972 r.)

c. w 1987 r. wybuchło powstanie Palestyńczyków – tzw. intifada

7. Rewolucja islamska w Iranie

a. w Iranie rządy sprawował przywódca szyitów – szach Mohammad Reza

– szach wprowadzał korzystne dla kraju reformy gospodarcze

– jednak opór społeczny wywoływał  brutalny i okrutny sposób sprawowania władzy

b. w 1979 r. w Iranie wybuchła rewolucja

– po ucieczce szacha władzę w Iranie przejęli muzułmańscy fundamentaliści, którym przewodził Ruhollah Chomejni, który ogłosił się ajatollahem (religijnym przywódcą)