5. 5. Upadek komunizmu w Polsce i powstanie III Rzeczypospolitej

1. Okrągły Stół

a. geneza Okrągłego Stołu

– w dalszym ciągu pogarszała się sytuacja gospodarcza kraju i poziom życia Polaków

– w maju i sierpniu 1988 r. odbyły się liczne strajki

– na decyzję o przystąpieniu do negocjacji wpłynęła polityka Michaiła Gorbaczowa w ZSRS

b. nowym premierem rządu został Mieczysław Rakowski

c. decyzję o podjęciu rozmów rządu z opozycją podjęli:

Czesław Kiszczak – minister spraw wewnętrznych

Lech Wałęsa – przywódca opozycji

d. obrady Okrągłego Stołu toczyły się od lutego do kwietnia 1989 r. w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie

e. kluczowe punkty tzw. kontraktu

– postanowiono przywrócić urząd prezydenta i senat

– zapadła decyzja o przeprowadzeniu częściowo wolnych wyborów

– ponownie zalegalizowano Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” – 17 IV 1989 r.

2. Wybory 4 czerwca 1989 r.

a. wybory były częściowo wolne:

– kontrakt gwarantował, że PZPR i jej sojusznicy będą miały zagwarantowane 65% miejsc w sejmie

– wyborcy mieli dokonać w pełni wolnego wyboru 35 posłów i wszystkich senatorów

b. w wyborach zdecydowane zwycięstwo odniósł NSZS „Solidarność”

– zdobył wszystkie możliwe do zdobycia w wyniku głosowania miejsca w sejmie – 35%

– 99 ze 100 miejsc w senacie

3. Przemiany polityczne po wyborach czerwcowych

a. zgodnie z umową prezydentem został gen. Wojciech Jaruzelski

b. posłowie NSZZ „Solidarność” utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny (OKP) – przewodniczącym został Bronisław Geremek

c. Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) i Stronnictwo Demokratyczne (SD) zerwało sojusz z PZPR i przystąpiło do koalicji rządowej z Obywatelskim Klubem Parlamentarnym

d. utworzenie pierwszego niekomunistycznego rządu w Polsce – 12 IX 1989 r.

Tadeusz Mazowiecki został premierem rządu

Leszek Balcerowicz – ministrem finansów i autorem reform gospodarczych

– Krzysztof Skubiszewski – ministrem spraw zagranicznych

e. nowelizacja konstytucji z 29 XII 1989 r.

– wprowadzono nazwę Rzeczypospolita Polska (zamiast Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej)

– przywrócono godło w formie orła w koronie

– usunięto artykuły o kierowniczej roli PZPR oraz przyjaźni ze Związkiem Radzieckim

– wprowadzono m.in. pluralizm polityczny i swoboda działalności gospodarczej

f. demokratyzacja życia politycznego w Polsce

– zlikwidowano cenzurę

Służbę Bezpieczeństwa zastąpiono Urzędem Ochrony Państwa, a funkcjonariuszu poddano tzw. weryfikacji, czyli ocenie

– rozwiązano Ochotnicze Rezerwy Milicji Obywatelskie (ORMO) i Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej (ZOMO)

– zniesiono święta komunistyczne: 22 Lipca

– przywrócono tradycyjne święta narodowe: 3 Maja i 15 Sierpnia