2. 4. Kształtowanie się parlamentaryzmu europejskiego

 

1. Geneza monarchii stanowych – przemiany społeczne

a. kształtowanie się stanów:

– duchownego

– rycerskiego (później szlacheckiego)

– mieszczańskiego

– chłopskiego

b. podstawowe cechy społeczeństwa stanowego:

– odrębny system prawny

– odrębne sądownictwo

– dziedziczna przynależność do stanu (z wyjątkiem stanu duchownego)

c. monarchia stanowa – państwo, w którym władza monarchy jest ograniczona przez reprezentację stanu szlacheckiego, duchownego oraz mieszczaństwo

 

2. Narodziny parlamentu angielskiego

a. osłabienie pozycji monarchii za panowania pierwszych władców z dynastii Plantagenetów

– konflikt Henryka II z arcybiskupem Canterbury Tomaszem Becketem – męczeńska śmierć Tomasza Becketa – 1170 r.

– nasilenie się konfliktu w okresie wojen angielsko-francuskich  

b. ogłoszenie przez Jana bez Ziemi Wielkiej Karty Swobód (Magna Charta Libetatum) – 1215 r.

– ograniczenie władzy króla w sferze sądowej i skarbowej

– gwarantem przestrzegania Wielkiej Karty Swobód komisja złożona z 25 baronów

– prawo do wypowiedzenia posłuszeństwa królowi w przypadku łamania przez niego postanowień Wielkiej Karty Swobód

c. powstanie parlamentu angielskiego

– wojna domowa za panowania Henryka III (1216-1272 r.) spowodowana łamaniem przez niego Wielkiej Karty Swobód

– zwołanie pierwszego parlamentu – 1264 r.

d. organizacja parlamentu angielskiego:

– Izba Lordów – składała się z parów (bezpośrednich wasali króla) duchownych i świeckich

– Izba Gmin – reprezentanci hrabstw i miast

 

3. Powstanie Stanów Generalnych we Francji

a. Reformy Filipa IV Pięknego – ogłoszenie zasad suwerenności monarchii

– władca nie podlega władzy ani cesarza ani papieża

– władca posiada prawo nakładania podatków na swoich poddanych

b. konflikt z papieżem Bonifacym VIII

c. zwołanie przez Filipa IV Sanów Generalnych w celu uzyskania poparcia – 1302 r.

d. skład Stanów Generalnych:

– stan szlachecki

– stan duchowny

– stan trzeci

e. kompetencje Stanów Generalnych

– uchwalenie podatków

– przedstawianie monarsze skarg i zażaleń

– wybór króla w przypadku wygaśnięcia dynastii

 

4. Zgromadzenia stanowe w innych krajach europejskich

a. Królestwo Leónu (dzisiejsza Hiszpania) – kortezy (powstały około 1188 r.)

b. W krajach niemieckich powstały Landtagi (od XIII w.)

c. Szwecja – Riksdag (XIV w.)

d. Rosja – sobór ziemski