3. 5. Z królem lub przeciw królowi

 

1. Formy samoorganizowania się szlachty

a. konfederacja – związek, zrzeszenie utworzone dla osiągnięcia określonych celów

b. rokosz – konfederacja nieuznana przez króla lub zbrojny bunt przeciwko królowi

 

2. Rokosz lwowski (wojna kokosza) – rokosz przeciwko polityce Zygmunta I Starego i królowej Bony – 1537 r.

 

3. Rokosz Zebrzydowskiego (rokosz sandomierski) przeciwko Zygmuntowi III Wazie – 1606-1607 r.

a. przyczyny:

– zbyt silne związki Zygmunta III Wazy z Habsburgami

– podejrzenia o dążenie króla do ustanowienia w Polsce monarchii absolutnej

– silne zaangażowanie króla w kontrreformację i faworyzowanie jezuitów

b. organizacja rokoszu przez Mikołaja Zebrzydowskiego – 1606 r.

c. zwycięstwo wojsk królewskich w bitwie pod Guzowem – 1607 r.

d. rezygnacja króla z reform politycznych i amnestia (akt darowania winy) dla rokoszan

 

4. Konfederacja tyszowiecka – 1655 r.

a. została zawiązana podczas potopu szwedzkiego w obronie Jana III Kazimierza

b. celem konfederatów była walka z wojskami szwedzkimi

c. przywódcy konfederacji:

– Stefan Czarniecki

– Stanisław Lanckoroński

 

5. Rokosz Lubomirskiego – rokosz przeciwko polityce Jana III Kazimierza –

a. plany reform Jana III Kazimierza

– wprowadzenie głosowania większością głosów w sejmie

– wprowadzenie stałych podatków

– elekcja vivente rege (za życia króla)

b. konflikt króla z Jerzym Lubomirskim i wybuch antykrólewskiego rokoszu – 1665 r.

–  klęska wojsk królewskich w bitwie pod Mątwami – 1666 r.

– Jan III Kazimierz zrezygnował z reform i ogłosił amnestię dla rokoszan

c. abdykacja Jana III Kazimierza (rezygnacja z tronu) – 1668 r.

 

6. Konfederacja barska – 1768-1772 r.

a. konfederacja została zawiązana w obronie wiary katolickiej i suwerenności kraju

b. wymierzona była przeciwko

– polityce króla Stanisława Augusta Poniatowskiego

– ingerowaniu Rosji w sprawy Polski

c. działania zbrojne miały charakter partyzancki

d. najważniejszym skutkiem konfederacji barskiej był pierwszy rozbiór Polski – 1772 r.

 

7. Konfederacja targowicka – 1792 r.

a. konfederacja targowicka została zawiązana przeciwko reformom Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 maja

b. przywódcy:

– Stanisław Szczęsny Potocki

– Franciszek Ksawery Branicki

– Seweryn Rzewuski

c. targowiczanom pomocy zbrojnej udzieliła caryca Katarzyna II

d. wybuch wojny polsko-rosyjskiej, zakończonej klęską Polski

e. skutki konfederacji targowickiej:

– przejęcie władzy przez targowiczan i obalenie Konstytucji 3 maja

– drugi rozbiór Polski – 1793 r.