3. 6. Staropolskie wzorce obywatelstwa

 

1. Kwestia obywatelstwa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

a. ideologia sarmacka – podkreślała wyjątkowość szlachty i uzasadniała jej uprzywilejowaną pozycję

b. Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572)

– autor dzieła O poprawie Rzeczypospolitej

– postulował przyznanie praw obywatelskich niezależnie od stanu

c. Piotr Skarga

– autor Kazań sejmowych

– krytykował nadmierne uprzywilejowanie szlachty

– postulował wzmocnienie władzy królewskiej

 

2. Autorzy programów reform doby oświecenia i ich dzieła

a. Stanisław Leszczyński

Głos wolny wolność ubezpieczający

– postulowane reformy:

reforma i wzmocnienie sejmu

ograniczenie liberum veto

nadanie chłopom wolności osobistej i ich oczynszowanie (zamiana pańszczyzny na czynsz)

usprawnienie władzy wykonawczej przez tworzenie fachowych rad ministerialnych

b. Stanisław Konarski

– O skutecznym rad sposobie

– postulowane reformy:

zniesienie liberum veto

reforma i umocnienie sejmu

c. Stanisław Staszic

Przestrogi dla Polski

– postulowane reformy:

zniesienie wolnej elekcji i ustanowienie monarchii konstytucyjnej

ustanowienie jednoizbowego sejmu

głosowanie w sejmie większością głosów

zniesienie poddaństwa chłopów

 

3. Wzrost aktywności mieszczan w okresie Sejmu Wielkiego (1788-1792 r.)

a. tzw. czarna procesja – manifestacja mieszczan pod przywództwem Jana Dekerta

b. uchwalenie przez Sejm Wielki Prawa o miastach