7. 1. Globalny wymiar stosunków międzynarodowych

 

I. Podmioty stosunków międzynarodowych

1. Stosunki międzynarodowe to wzajemne relacje zachodzące między państwami i innymi podmiotami działającymi na arenie międzynarodowej.

2. Podstawowe podmioty stosunków międzynarodowych

A. Uczestnicy stosunków międzynarodowych będące podmiotami prawa międzynarodowego

a. państwa

– warunkiem uzyskania statusu podmiotu stosunków międzynarodowych jest ich uznanie

– są podmiotami pierwotnymi, suwerennymi i korzystają z pełni kompetencji prawnomiędzynarodowych

b. narody

– stają się uczestnikami w momencie rozpoczęcia procesów państwotwórczych i przestają po ich zakończeniu

– warunkiem uzyskania statusu podmiotu stosunków międzynarodowych jest powołanie instytucji je reprezentujących

c. powstańcy i strony walczące – warunki uzyskania statusu podmiotu stosunków międzynarodowych to:

– kontrolowanie określonego terytorium

– powołanie instytucji ich reprezentujące

– przestrzeganie prawa wojennego

d. międzynarodowe organizacje rządowe

– struktury powoływane przez minimum trzy państwa na mocy umów międzynarodowych

B. Podmiotowość prawa międzynarodowego polega na:

a. zdolności prawnomiędzynarodowej – zdolność posiadania praw i obowiązków

b. zdolności do czynności prawnomiędzynarodowych – zdolność do nabywania praw i obowiązków w wyniku własnej aktywności

C. Uczestnicy stosunków międzynarodowych niebędący podmiotami prawa międzynarodowego

a. organizacje transnarodowe

b. międzynarodowe organizacje pozarządowe

c. korporacje międzynarodowe

d. ruchy międzynarodowe

D. źródła międzynarodowego prawa publicznego

a. zwyczaje i umowy międzynarodowe

b. ogólne zasady prawa

c. uchwały organów organizacji międzynarodowych oraz akty jednostronne państw

d. główne zasady prawa międzynarodowego:

– zasada Pacta sunt servanda (umów należy dotrzymywać)

– zasada suwerennej równości państw

– zasada wzajemności

E. społeczność międzynarodowa – ogół suwerennych państw utrzymujących ze sobą równoprawne stosunki regulowane przez prawo międzynarodowe

 

II. Ład międzynarodowy

1. Ład międzynarodowy – określony układ sił pomiędzy państwami pozostającymi w określonych relacjach politycznych i gospodarczych

2. Typy ładu międzynarodowego

a. ład imperialny

b. ład hegemoniczny

c. ład równowagi sił

d. ład integracyjny

3. Historyczny rozwój stosunków międzynarodowych

a. ład westfalski – ustalony w wyniku zawarcia w 1648 r. pokoju westfalskiego kończącego wojnę trzydziestoletnią

b. – porządek wiedeński – ustalony w 1815 r. przez koalicję antynapoleońską

c. ład wersalski – ustalony na konferencji paryskiej, kończącej I wojnę światową

d. ład jałtański – ukształtowany po zakończeniu II wojny światowej

e. ład postzimnowojenny – powstał po rozpadzie Związku Radzieckiego i obaleniu komunizmu w Europie

 

III. Główne osie podziału świata

1. Podział świata w okresie zimnej wojny

a. Pierwszy Świat – rozwinięte kraje demokracji zachodniej

b. Drugi Świat – tzw. „kraje demokracji ludowej”, czyli państwa realnego socjalizmu

c. Trzeci Świat – tzw. „kraje słabo rozwinięte”

d. Czwarty Świat – ok. 30 najuboższych państwa świata, które są nisko rozwinięte i nie posiadają surowców

2. Podział świata po zakończeniu zimnej wojny

a. bogata Północ

b. biedne Południe

3. Przyczyny dysproporcji pomiędzy Północą a Południem

a. według liberalnej teorii rozwoju ekonomicznego:

– brak predyspozycji i umiejętności skutecznego gospodarowania zasobami

– sztywne struktury społeczne

– czynniki klimatyczne

b. w ramach strukturalnych koncepcji ładu międzynarodowego:

– teoria zależności – ukształtowanie się trwałej przewagi rozwojowej i politycznego podporządkowania

– teoria systemu światowego – podział świata na gospodarcze centrum i gospodarcze peryferia