Ruina chłopska w świetle dzieła Appiana Wojny domowe

7. Rzymianie w miarę orężnego podboju części Italii zabierali pokonanym część ziemi i zakładali na niej miasta lub też do istniejących już poprzednio słali osadników spośród swoich obywateli. Według ich zamierzeń miały te kolonie odgrywać rolę warowni strażniczych. Z ziemi zaś każdorazowo orężem zdobytej część uprawną natychmiast przydzielali osadnikom lub też sprzedawali czy wydzierżawiali, natomiast jeśli idzie o części z powodu wojny leżące wówczas odłogiem – a takich właśnie było najwięcej – nawet nie zadawali sobie trudu, aby je rozlosowywać, lecz ogłaszali , że wolno każdemu, kto zechce, uprawiać je pod warunkiem złożenia corocznej opłaty w plonach, a mianowicie dziesiątej części z zasiewów, a piątej części z sadów. Nałożone też zostały określone opłaty na nabywców bydła, zarówno od większych, jak i mniejszych jego gatunków. A czynili to dla zwiększenia liczby ludności szczepu italskiego, którego szczególną wytrwałość na trudy poznali, aby mieć sprzymierzeńców w samej Italii. Wynik był jednak przeciwny ich zamierzeniom. Bogaci bowiem zajęli poważną część nie rozdzielonej ziemi i nabrawszy z czasem przekonania, że im nikt już jej nie odbierze, zaczęli najbliżej nich położone obszary jako też niewielkie działki ubogich częścią zakupywać za ich zgodą, częścią zagarniać siłą, tak że mieli pod uprawę całe latyfundia zamiast wiejskich włości. Do ich zagospodarowania używali kupowanych robotników rolnych i pastuchów, bo wolni byliby odrywani od pracy na roli na wyprawy wojenne; taki rodzaj własności przynosił im równocześnie i ten wielki zysk, że liczba niewolników nie objętych służbą wojskową a płodzących wielką ilość dzieci powiększała się bez przeszkody. W następstwie tego możni potężnie się bogacili i wzmagała się w kraju liczba niewolnej służby, natomiast liczba Italów nękanych i biedą, i daninami, i służbą wojskową spadała; coraz mniej było też chłopów nadających się do wojska. A jeśli nawet nastał czas pokoju, to skazani byli na gnuśne bezrobocie, bo ziemia była w posiadaniu bogaczy, którzy posługiwali się przy pracy na roli niewolnikami, a nie ludźmi wolnymi.

 

Za: L. Owczarek, Rzym (od czasów najdawniejszych do upadku republiki). Teksty źródłowe do ćwiczeń z historii starożytnej, Kielce 1979 r. str.  154-155

A. Przedstaw sposoby zagospodarowania przez Rzym ziem zdobytych.

B. Wyjaśnij, czym były w starożytnym Rzymie latyfundia oraz przedstaw ich genezę.

C. Wyjaśnij, dlaczego wielcy posiadacze ziemscy woleli w swoich posiadłościach zatrudniać niewolników, a nie wolnych robotników.

D. Wyjaśnij przyczyny zubożenia drobnych rolników.